विषय सूची

 १. खाद्य सामग्री (कच्चा पदार्थ) सम्बन्धी ज्ञान

यो खण्डले विभिन्न प्रकारका खाद्य सामग्रीहरू, जस्तै:
(१) मासुका प्रकारहरू
(२) समुद्री खानाका प्रकारहरू
(३) तरकारी र फलफूलका प्रकारहरू बारे जानकारी दिन्छ।

२. पूर्व-तयारी सम्बन्धी ज्ञान

यो खण्डले खाना पकाउनु अघि गरिने तयारीका बारेमा जानकारी दिन्छ, जस्तै:
(१) पूर्व-तयारीको उद्देश्य
(२) तरकारीको पूर्व-तयारी
(३) समुद्री खानाको पूर्व-तयारी

३. विभिन्न खाना पकाउने विधिहरू सम्बन्धी ज्ञान

यो खण्डले विभिन्न खाना पकाउने विधिहरू बारे जानकारी दिन्छ:
(१) तातो प्रयोग गरेर गरिने खाना पकाउने विधि (Heating/Cooking Methods)
(२) तातो प्रयोग नगरिने खाना पकाउने विधि (Non-heating/Raw Food Methods)

४. खाना पकाउने उपकरण, भाँडाकुँडा र अन्य सामग्री सम्बन्धी ज्ञान

यो खण्डले भान्सामा प्रयोग हुने उपकरण र सामग्रीहरूको बारेमा जानकारी दिन्छ:
(१) खाना पकाउने उपकरणहरू
(२) खाना पकाउने भाँडाकुँडा र अन्य सामग्रीहरू
(३) नाप्ने उपकरणहरू

५. श्रम सुरक्षा र सरसफाइ सम्बन्धी ज्ञान

यो खण्डले कार्यस्थलमा सुरक्षा र सरसफाइका नियमहरू बारे जानकारी दिन्छ:
(१) भान्सामा श्रम सुरक्षा र सरसफाइ
(२) खाना पकाउने उपकरण, भाँडाकुँडा र अन्य सामग्रीको प्रयोग
(३) अन्य उपकरण र सामग्रीको प्रयोग
(४) आगलागी रोकथामका उपायहरू

(२) खाना पकाउने उपकरण, पकाउने भाँडाकुँडा र सामग्रीहरूको ह्यान्डलिङको बारेमा
① स्लाइसर ह्यान्डलिङ
स्लाइसर र कटर-मिक्सर जस्ता घुम्ने शक्ति भएका मेसिनहरूलाई गलत तरिकाले ह्यान्डल गर्दा ठूला दुर्घटनाहरू निम्त्याउन सक्छ। दुर्घटनाहरू रोक्नको लागि, औंलाले देखाएर नाम लिने जस्ता सही कार्यविधिहरूलाई राम्ररी पालना गर्नु महत्त्वपूर्ण छ। साथै, यी मेसिनहरू प्रयोग गर्दा, पूर्व-प्रशिक्षित र प्रशिक्षित व्यक्तिहरूले मात्र प्रयोग गर्नुपर्छ।

<प्रयोग गर्दाका मुख्य सावधानीहरू>
क) काम गरिरहेको बेला, उपकरण प्रयोग गरिरहेको ठाउँबाट टाढा जानु हुँदैन।
ख) उपकरणबाट टाढा जाँदा, सधैं पावर बन्द गर्नुहोस् र पावर प्लग निकाल्नुहोस्।
ग) उपकरण चलिरहेको बेला कुनै पनि अवस्थामा उपकरण भित्र हात हाल्नु हुँदैन। आदि

<सफाई गर्दाका मुख्य सावधानीहरू>
क) पावर बन्द गर्नुहोस्।
ख) पावर प्लग निकाल्नुहोस्।
ग) ब्लेडको घुमाउरो पूर्ण रूपमा रोकिएपछि मात्र काम गर्नुहोस्।
घ) यदि सुरक्षा उपकरण छ भने, त्यसको प्रयोग गरेर ब्लेड निकालेर सफा गर्नुहोस्।
आदि

② चक्कुको ह्यान्डलिङ
चक्कु प्रयोग गर्दा, काममा ध्यान दिनुहोस् र यताउता नहेर्नुहोस् वा अन्य कुराहरू नसोच्नुहोस्। साथै, चक्कु बोकेर हिँड्दा, "चक्कु आउँदैछ" जस्ता कुराहरू बोलेर वरपरका मानिसहरूलाई चक्कु बोकेको थाहा दिनुहोस्।
चक्कु प्रयोग गरिसकेपछि, यसलाई काम गर्ने ठाउँमा यत्तिकै छोड्नु धेरै खतरनाक हुन्छ। प्रयोग गरिसकेपछि, सधैं सफा गरेर विशेष भण्डारण कक्षमा राख्नुहोस्।

③ अन्य उपकरण र औजारहरूको ह्यान्डलिङ
निर्धारित कार्यविधि र तरिका अनुसार प्रयोग गर्नुहोस्। निर्देशन पुस्तिका भएको उपकरणको हकमा, सधैं निर्देशन पुस्तिका पढेर प्रयोग गर्नुहोस्।

३) अन्य उपकरण र सामानको ह्यान्डलिङ

१) भाँडावर्तनको ह्यान्डलिङ

भाँडावर्तनलाई अग्लो गरी थुपार्दा अस्थिर हुन्छ र सजिलै पल्टिन सक्छ।

विभिन्न सामग्रीका भाँडावर्तनहरू छन्, तर माटोका भाँडा र गिलासजस्ता प्रत्येकको बल फरक हुन्छ। त्यसैले, तिनीहरूलाई एकसाथ धुनु हुँदैन, किनकि तिनीहरू फुट्न वा चिरा पर्न सक्छन्। भाँडावर्तनको कुनै भाग भाँचिएको वा चिरा परेको छ भने, त्यसलाई प्रयोग गर्नु हुँदैन।

यदि भाँडावर्तन नजिकै भाँचियो भने, भाँचिएका टुक्राहरू नभाँचिएका भाँडावर्तनमा टाँसिएको छैन भनी राम्ररी जाँच गर्नुहोस्। यदि राम्ररी जाँच गर्न सकिँदैन भने, त्यो भाँडावर्तन प्रयोग गर्नु हुँदैन।

२) डिटर्जेन्ट र कीटाणुनाशकको ह्यान्डलिङ

धेरै डिटर्जेन्ट र कीटाणुनाशकहरूलाई पानी मिसाएर उचित सांद्रतामा प्रयोग गर्नुपर्छ। सबैले उचित सांद्रतामा प्रयोग गर्न सकून् भनेर प्रयोग गर्ने तरिका स्पष्ट ठाउँमा झुन्ड्याउनुहोस्। सांद्रता गलत भएमा हातमा समस्या आउन सक्छ वा आवश्यक कीटाणुनाशक प्रभाव नहुन सक्छ, त्यसैले सावधानी अपनाउनु आवश्यक छ।

साथै, कीटाणुनाशक अल्कोहल स्प्रेमा पानी मिसिएको छ भने प्रभावकारी हुँदैन। त्यसैले, पानी सुकाएर मात्र प्रयोग गर्नुहोस्। र, आगोको नजिक अल्कोहल स्प्रे प्रयोग गर्नु हुँदैन। अल्कोहलमा आगो लाग्ने सम्भावना हुन्छ।

४) आगलागी रोकथामका उपायहरु

भान्सामा काम गर्दा सामान्यतया आगोको प्रयोग हुन्छ (विद्युतीय भान्सामा आगो प्रयोग हुँदैन)। आगोको गलत तरिकाले प्रयोग गर्दा आगलागी हुन सक्छ। साथै, पसलमा रहेका ग्राहकहरु र कर्मचारीहरु पनि खतरामा पर्न सक्छन्।

आगलागी सानो लापरबाही वा काममा हुने गल्तीका कारणले हुन्छ, त्यसैले आगोको प्रयोगको महत्व बुझ्नुपर्छ। आगो प्रयोग गरिरहेको बेला कहिल्यै पनि त्यसको छेउबाट हट्नु हुँदैन।

① विशेष उपायहरु

<चुरोट>

• क) भान्सा बाहिर तोकिएको स्थानमा धुम्रपान गर्नुहोस्। धुम्रपान गर्ने ठाउँ सफा राख्नु महत्वपूर्ण छ।
• ख) चुरोटका ठुटा र सलाईको काँटी पानी भएको विशेष डस्टबिन (ढक्कन भएको) मा राख्नुहोस् र प्रत्येक दिन पानी हालेर फाल्नुहोस् (बन्द गर्दा पनि जाँच गर्नुहोस्)।

<आगो प्रयोग गर्ने उपकरणहरु>

• क) भुटेको खानेकुरा बनाउँदा त्यसको छेउबाट हट्नु हुँदैन।
• ख) ग्यास चुल्हो वरपर सफा राख्नुहोस् र आगोको नजिकै जल्ने वस्तुहरु नराख्नुहोस्।
• ग) "आगो निभाउने स्प्रे" लाई सिधा घाम लाग्ने ठाउँमा वा आगोको नजिकै जस्ता उच्च तापक्रम हुने ठाउँमा नराख्नुहोस्।
• घ) प्रयोग गरिएको तेललाई ढक्कन भएको भाँडामा राख्नुहोस् र आगोको नजिकै नराख्नुहोस्।

<विद्युतीय उपकरणहरु>

• क) भिजेको हातले छुनु हुँदैन।
• ख) पावर प्लग निकाल्दा तार तानेर होइन, प्लग समातेर निकाल्नुहोस्।
• ग) काम सकिएपछि बिजुली बन्द गर्नुहोस्।
• घ) तार घिस्रिएको छ भने प्रयोग गर्नु हुँदैन।
• ङ) पावर प्लग र सकेट जोड्ने ठाउँमा धुलो जम्मा हुन दिनु हुँदैन।

२) आगो निभाउने उपायहरु

यदि आगलागी भयो भने तुरुन्तै आगो निभाउने काम गर्नुहोस्। आगो निभाउने यन्त्र कहाँ छ भनेर पहिले नै थाहा पाउनुहोस्। यद्यपि, यदि आगो छतमा पनि फैलिएको छ वा आगोको ज्वाला धेरै ठूलो छ भने, तुरुन्तै भाग्नुहोस्।

<आगो निभाउने यन्त्र प्रयोग गर्ने तरिका>

• क) सेफ्टी पिन निकाल्नुहोस्।
• ख) नोजललाई आगोतिर देखाउनुहोस्।
• ग) लिभरलाई बलियोसँग समात्नुहोस्।